İletişimISSN:e-ISSN: 2822-4167
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaAmaç ve KapsamYazarlar için RehberMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Tunceli (Türkiye)’de Adaçayı Yetiştiriciliği Potansiyeli

Metin Armağan

  • Metin Armağan: Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Ziraat Fakültesi
  •  Yıl : 2023
  •  Cilt : 3
  •  Sayı : 2
  •  Sayfa : 97-110
Dünya da 454 familyaya ait yaklaşık 357.000 çiçekli bitki bulunmaktadır. Ülkemizde ise 135 familyaya ait yaklaşık 10.000 çiçekli bitki tespit edilmiştir. Bu bitkilerin yaklaşık olarak %32’si endemiktir. Günümüzde tıbbi ve aromatik bitkilerin önemi her geçen gün artmakta ve buna paralel olarak ticret hacmi de genişlemektedir. Parfümeri ve eczacılık gibi alanlarda kullanılan ada çayı hem herba olarak hem de uçucu yağ olarak ticareti yapılan önemli ürünlerden biridir. Türkiye’de 2022 yılında 12.781 dekar alanda 2.356 ton adaçayı yetiştirilmiştir. 2022 yılında 2.434 ton adaçayı ihracatından 8.489.836 dolar, 278 kg ada çayı yağından 5.354 dolar gelir elde edilmiştir. 1.138 ton ada çayı ve 1.144 kg ada çayı yağı ithal edilmiş bunun için 3.080.157 dolar harcama gerçekleşmiştir. Türkiye’nin Yukarı Fırat bölümünde 15 tanesi endemik 38 adaçayı (Salvia) türü doğal yayılış göstermektedir. Tunceli’de ise 6’sı endemik 26 adaçayı türünün doğal yayılışı vardır. İklimsel ve toprak özellikleri ile ada çayı yetiştiriciliği için Tunceli uygun şartları bulundurmaktadır.
Atıf yapmak için : Armağan, M. (2023). Tunceli (Türkiye)’de adaçayı yetiştiriciliği potansiyeli. Ereğli Tarım Bilimleri Dergisi, 3(2), 97-110. http://dx.doi.org/10.54498/ETBD.2023.27

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
Ereğli Tarım Bilimleri Dergisi
2023, Cilt3, Sayı2
E-ISSN: 2822-4167
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Aćimović, M., Kiprovski, B., Rat, M., Sikora, V., Popović, V., Koren, A., Brdar-Jokanović, M. (2018). Salvia sclarea: chemical composition and biological activity. Journal of Agronomy, Technology and Engineering Management (JATEM), 1(1), 18-28.
  2. Altun, M., Ünal, M., Kocagöz, T., Gören, A.C. (2007). Essential Oil Compositions and Antimicrobial Activity of Salvia Species. Journal of Essential Oil Bearing Plants, 10(3), 251-258. DOI:10.1080/0972060X.2007.10643550
  3. Angelova, V.R., Ivanova, R.V., Todorov, G.M., Ivanov, K.I. (2016). Potential of Salvia sclarea L. for phytoremediation of soils contaminated with heavy metals. World Academy of Science, Enginering and Technology International Journal of Agricultural and Biosystems Engineering, 10, 780-790.
  4. Anonim (2012). Tunceli Tarım Master Planı, Tunceli Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü, 126 s.
  5. Arslan, D. ve Fidan, M. (2020). Siirt İli Florasında Doğal Olarak Yetişen Salvia multicaulis Vahl.’ in Uçucu Yağ Kompozisyonunun Belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi 18, 196-200. Doi: 10.31590/ejosat.678479
  6. Aşkun, T., Tümen, G., Kürkçüoğlu, M. (2010). Characterization of essential oils of some Salvia species and their antimycobacterial activities. Turkish Journal of Biology 34(1), 89-95.
  7. Armağan, M. (2020). The explorations on flora of Tunceli (Turkey). Anatolian Journal of Botany 4(1), 11- 56.
  8. Avcı, A.B. (2013). Essential Oil Content and Composition of Salvia tomentosa Mill. from Gölcük, Isparta. Suleyman Demirel University Journal of Natural and Applied Science 17(1), 1-4.
  9. Başyiğit, M. ve Baydar, H. (2017). Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.)’nda Farklı Hasat Zamanlarının Uçucu Yağ ve Fenolik Bileşenler ile Antioksidan Aktivite Üzerine Etkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi 21(1), 131‐137.
  10. Bayram, E. ve Sönmez, Ç. (2006). Adaçayı yetiştiriciliği. Ege Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezi Bülteni, (48), 8.
  11. Baytop, T. (1999). Türkiye'de Tıbbi Bitkilerle Tedavi (Dünü ve Bugünü), ikinci baskı: İstanbul: Nobel Tıp Yayınları.
  12. Bizimbitkiler (2013). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). http://www.bizimbitkiler.org.tr (Erişim tarihi: 20 Nisan 2023).
  13. Celep, F., Kahraman, A. (2012). Salvia. Şu sitede: Bizimbitkiler (2013). http://www.bizimbitkiler.org.tr, (erişim tarihi: 16 Mayıs 2023)
  14. Çelik, A.D. ve Gül, A. (2016). Tıbbi ve Aromatik Bitki Yetiştiriciliği ve Dış Ticareti: Hatay İli Örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 21(2), 227-235.
  15. Demir, İ. (2020). An Ethnobotanical Study of Medicinal Plants Used in Hizan District (Bitlis-Turkey). Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 30 (4), 732-741. DOI: 10.29133/yyutbd.730202
  16. Demirpolat, A. (2022). Salvia syriaca L. Türünün Uçucu Yağ Kompozisyonu. Uluslararası Gıda Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 2(1), 15 – 19.
  17. Eker, İ., Kaya, A., Çelik, A., Eker, N. (2022). “İbuflora (Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Kampüs Florası)”. http://www.ibuflora.com. (Erişim Tarihi: 12 Mayıs 2022)
  18. Ekren, S., Sözmez, Ç., Sancaktaroğlu, S., Bayram, E. (2007). Farklı biçim yüksekliklerinin adaçayı (Salvia officinalis L.) genotiplerinde agronomik ve teknolojik özelliklere etkisinin belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 44(1), 55-70.
  19. Elmas, S. (2021). Türkiye’de Adaçayı Yetiştiriciliği ve Ticari Önemi. Uluslararası Doğu Anadolu Fen Mühendislik ve Tasarım Dergisi, 3(1), 298-332.
  20. Ghorbani, A., Esmaeilizadeh, M. (2017). Pharmacological properties of Salvia officinalis and its components. J Tradit Complement Med. 7(4), 433-440. Doi: 10.1016/j.jtcme.2016.12.014.
  21. Göze, İ., Vural, N. & Ercan, N. (2016). Characterization of Essential Oil and Antioxidant Activities of Some Species of Salvia in Turkey. Natural Volatiles and Essential Oils, 3(4), 1-7. Doi:
  22. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. ve Babaç, M.T. (edlr.) (2012). Türkiye Bitkileri Listesi-Damarlı Bitkiler. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul.
  23. Haliloğlu, K., Türkoğlu, A., Aydın, M. (2022). Determination of Herbicide Tolerance of Wheat (Triticum aestivum L.) for in vivo Selection. Eregli Journal of Agricıultural Science, 2(1), 1-11. Doi: https://dx.doi.org/10.54498/etbd.2022.6
  24. Hans, M., Deeksha, Ahmad Nayik, G., Salaria, A. (2023). Chapter 19-Clary sage essential oil. In: Ahmad Nayik, G., Ansari, M.J. (eds.) Essential Oils, Academic Press: 459-478, Doi: 10.1016/B978-0-323-91740-7.00001-3
  25. Hedge, I.C. (1982.) Salvia L. In: Davis, P.H. (ed.) Flora of Turkey and the East Aegean Islands. Edinburgh University Press, Edinburgh, UK, 7: 400-461.
  26. Kačániová, M., Vukovic, N.L., Čmiková, N., Galovičová, L., Schwarzová, M., Šimora, V., Kowalczewski, P.Ł., Kluz, M.I., Puchalski, C., Bakay, L., Vukic, M.D. (2023). Salvia sclarea Essential Oil Chemical Composition and Biological Activities. Int. J. Mol. Sci. 24, 5179. https://doi.org/10.3390/ijms24065179
  27. Katar, N., Katar, D, Aydın, D., Olgun, M. (2018). Tıbbi Adaçayı (Salvia officinalis L.)’nda Uçucu Yağ Oranı ve Kompozisyonu Üzerine Ontogenetik Varyabilitenin Etkisi. Uluslararası Tarım ve Yaban Hayatı Bilimleri Dergisi (UTYHBD) 4(2), 231-236. Doi: 10.24180/ijaws.382112
  28. Kırıcı, S. (2015). Türkiye’de Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Genel Durumu. TÜRKTOB, Türkiye Tohumcular Birliği Dergisi 4(15), 1-11.
  29. Kocaeli Bitkileri (2023). https://kocaelibitkileri.com/ (erişim tarihi: 15 Mayıs 2023).
  30. Kumar, R., Kaundal, M., Sharma, S., Thakur, M., Kumar, N., Kaur, T., Vyas, D., Kumar, S. (2017). Effect of elevated [CO2] and temperature on growth, physiology and essential oil composition of Salvia sclarea L. in the western Himalayas. J. Appl. Res. Med. Arom. Plants, 6, 22-30
  31. Kürşat, M., Erecevit, P., Sarı, A., Emre, İ., Kırbağ, S., Civelek, Ş. (2012). The Antimicrobial Activities of Seed Fatty Acid Extracts from Some Salvia L. Species. Turkish Journal of Science & Technology 7(1),31-36.
  32. MGM (2023). İklim Sınıflandırması Tunceli. https://mgm.gov.tr/iklim/iklim-siniflandirmalari.aspx?m=TUNCELI (Erişim Tarihi: 14 Mayıs 2023).
  33. Nadiroğlu, M., Behçet, L., Çakılcıoğlu, U. (2019). An ethnobotanical survey of medicinal plants in Karlıova (Bingöl-Turkey). Indian Journal of Traditional Knowledge, 18(1), 76-87.
  34. Özhatay, N., Koyuncu, M., (1998). Türkiye'de Doğal Bitkilerin Ticareti, XII. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı 20-22 Mayıs 1998 Özet Kitabı, 5.
  35. Pakdemirli, B., Birişik, N., Akay, M. (2021). General Overview of Medicinal and Aromatic Plants in Turkey. Anadolu Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 31(1), 126-135. Doi: 10.18615/anadolu.950165
  36. Plants for a Future (2023). https://pfaf.org/user/Default.aspx (erişim tarihi: 11 Mayıs 2023).
  37. Plants of The World Online (POWO) (2023): http://www.plantsoftheworldonline.org, (erişim tarihi: 15 Mayıs 2023).
  38. POWO (2023+) Plants of the World Online. Facilitated by the Royal Botanic Gardens, Kew. http://www.plantsoftheworldonline.org/ (erişim tarihi: 16 Mayıs 2023).
  39. TÜİK (2022). Bitkisel üretim istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Tarim-111 (Erişim tarihi: 15 Mayıs 2023).
  40. Tetik, F., Civelek, S., & Cakilcioglu, U. (2013). Traditional uses of some medicinal plants in Malatya (Turkey). Journal of Ethnopharmacology, 146(1), 331-346.
  41. Türkoğlu, A., Tosun, M., Haliloğlu, K., Karagöz, H. (2022). Effects of Early Drought Stress on Germination and Seedling Growth Parameters of Kırik Bread Wheat (Triticum aestivum L.). Eregli Journal of Agricıultural Science, 2(2), 75-80. Doi: https://dx.doi.org/10.54498/ETBD.2022.14
  42. Ulubelen, A. (2003). Cardioactive and antibacterial terpenoids from some Salvia species. Phytochemistry, 64, 395-399.
  43. Wheather Spark (2023). Cedar Lake Ventures Inc. https://tr.weatherspark.com/y/101241/Tunceli-T%C3%BCrkiye-Ortalama-Hava-Durumu-Y%C4%B1l-Boyunca (Erişim Tarihi: 01 Haziran 2023)
  44. Yılar, M., Kadıoğlu, İ., Telci, İ. (2017). Essential Oils’ Compositions of Salvia virgata Jacq. and Salvia candidissima subsp. candidissima Vahl. Growing in Natural Habitats of Tokat Province. Turkish Journal of Weed Science 20 (1), 70-77.
Şekil 1.
Şekil 1.
Şekil 9.
Şekil 9.
Şekil 10.
Şekil 10.