KUM, ZEOLİT VE VERMİKÜLİT KARIŞIMININ ATIK SULARDAN FOSFOR GİDERİM PERFORMANSININ BELİRLENMESİ

Arıtılmadan doğrudan alıcı ortama deşarj edilen evsel ve endüstriyel atık sular, yüksek fosfor içerikleri nedeniyle sucul ekosistemlerde ciddi bozulmalara neden olmakta ve bu durum canlı yaşamını oldukça tehdit etmektedir. Fosfor, özellikle göller ve barajlar gibi durgun su kütlelerinde ötrofikasyon sürecini hızlandırarak alg oluşumuna, oksijen seviyelerinin düşmesine ve ekosistem dengesinin bozulmasına neden olmaktadır. Bu nedenle atık sular, Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın Su Kirliliği ve Kontrolü Yönetmeliği’nde belirtilen sınır değerler dahilinde fosfor giderimi sağlanmadan asla alıcı ortama deşarj edilmemelidir. Bu çalışmada, fosfor giderim yöntemlerinden biri olan ve Türkiye’de bolca bulunan doğal filtre materyalleri kullanılarak gerçekleştirilen adsorptif fosfor giderimi incelenmiştir. Bu amaçla, doğal filtre materyallerinden olan kum, zeolit ve vermikülitin her birinden elenerek 1 ve 2 cm gözenek çapına sahip elekler arasında kalan materyallerden 50 cm³ alınarak toplam 150 cm³ hacme sahip homojen karışımlar oluşturulmuş ve laboratuvar ortamında yapay sulak alanları temsilen mikro ölçekli iç çapı 3 cm olan kromatografi kolonları kullanılarak test edilmiştir. Deneylerde, 25, 50 ve 100 ppm konsantrasyonlarında fosfor içeren sentetik atık su çözeltileri peristaltik pompa ile 1 ve 2 ml/dak akış hızlarında kolonlara aktarılmış ve 3, 6, 12, 24 ve 48. saatlerde örnekler alınarak filtre edilmiş olup pH, elektriksel iletkenlik (EC) ve toplam fosfor analizleri yapılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, en yüksek fosfor giderim verimi 3 saatte 2 ml/dak akış hızı ve 50 ppm konsantrasyonda %99 olarak elde edilirken, en düşük verim 48 saatte 100 ppm ve 2 ml/dak koşullarında %3 olarak gözlenmiştir. Karışım halinde kullanılan malzemelerin saf hallerine göre daha yüksek performans gösterdiği belirlenmiştir.