Türkiye, birçok tarımsal üründeki yeterliliğine karşın, bitkisel yağ üretiminde büyük açık vermektedir. Yağ bitkileri ve bitkisel yağ üretimimiz tüketimimizi karşılayamadığı için her yıl ham ve rafine yağ ile yağlı tohum küspesi olarak üç milyar doların üzerinde yağlı tohum ithalatı yapılmaktadır. Türkiye’nin bitkisel yağ açığı her geçen yıl ürkütücü boyutlarda artış göstermektedir. Oysa, Türkiye ekolojisi pek çok yağ bitkisi için geniş bir üretim potansiyeline sahiptir. Bu potansiyel harekete geçirilebilirse, Türkiye bitkisel yağ ithalatçısı ülkeler arasından sıyrılarak, kolaylıkla bitkisel yağ ihracatçısı ülkeler arasına girebilir. Bu nedenle bitkisel yağ üretimine katkıda bulunacak ve yağ açığımızın giderilmesinde etkili olacak yeni yağ bitkileri üzerinde önemle durulması gerekir. Aspir bitkisi de bu grubu oluşturan bitkilerden birisidir. Bu araştırmada, farklı aspir (Carthamus tinctorius L.) genotiplerinde olgunlaşmamış embriyo kültürü tekniğiyle homozigot hatların elde edilmesini hızlandırabilmek amacıyla en uygun besi ortamının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü bünyesindeki Generasyon Atlatma Merkezi’nde yürütülmüştür. Çalışmada material olarak dört aspir hattı (Hat-1, Hat-2, Hat-3, Hat-4 ve bir aspir çeşidi (Dinçer) olmak üzere beş aspir genotipi ve üç besi ortamı (MS, NN ve B5) test edilmiştir. Açık arazi koşullarında yetiştirilen bitkilerden tozlanmadan 14 gün sonra alınan olgunlaşmamış embriyolar in vitro koşullarda test edilen besi ortamlarında kültüre alınmıştır. Kültüre alınan embriyolardan rejenere olan bitkilerde bitki ağırlığı, bitki kök uzunluğu, bitki boyu ve bitki başına yaprak sayısı incelenmiştir. Araştırma bulguları, incelenen besi ortamlarında ortalama bitki ağırlığı, bitki kök uzunluğu, bitki boyu bitkicik başına yaprak sayısı ve rejenarasyon oranı değerleri sırasıyle 0.15-0.28 g, 2.22-2.84 cm, 1.59-1.80 adet, 1.35-1.59 cm arasında değiştiğini, genotiplere bağlı olarak ise bu değerlerin, 0.14-0.27 g, 1.41-1.61 cm, 2.09-3.12 ve 1.53-1.82 adet ve % 0.8-33.8 olarak değiştiğini göstermiştir. Araştırma sonuçlarına dayanarak, olgunlaşmamış embriyo kültürü tekniğinin aspir ıslahında homozigot hatların elde edilmesinin hızlandırılmasında kulllanılabileceği, genotip ve besi ortamının tekniğin uygulanma etkinliğini önemli derecede etkilediği, kullanılacak besi ortamının genotipe bağımlılık gösterdiği sonucuna varılmıştır.
Atıf yapmak için : Çil, A. N., & Çil, A. & Burun, H., & Üçdağ, Z. & Hatipoğlu, R. (2025). Determination of the suitable nutrient medium for the immature embryo culture in different genotypes of safflower (Carthamus tinctorius L.). Ereğli Tarım Bilimleri Dergisi, 5(1), 24-32. https://doi.org/10.54498/ETBD.2025.39
Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.
Ereğli Tarım Bilimleri Dergisi 2025, Cilt5, Sayı1 E-ISSN: 2822-4167
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :
Kaynakça
Babaoğlu, M. (2006). Dünya ve Türkiye’de Aspir Bitkisinin Tarihi, Kullanım Alanları ve 21. Yüzyılda
Önemi. Fen ve Teknik Dergisi, 11(22), 72-80.
Babaoğlu, M. (2007). Aspir ve Tarımı. Trakya Tarımsal Araştırmalar Enstitüsü Yayınları, Edirne.
Çil A., Çil A. N., Burun H. M., Hatipoğlu R., 2021a. Determination Of The Suitable Nutrient Medium
For Immature Embryo Culture In Sunflower Genotypes With Different Maturation Times.
Agricultural Researches Resourcebook, İksad Publishing, Ankara, P:195-224.
Çil A., Çil A. N., Burun H. M., Hatice, H., Sevilmiş, U., Hatipoğlu R., 2021b. Ayçiçeğinde
Olgunlaşmamış Embriyo Kültürünün Generasyon Atlatma Amaçlı Kullanımında Uygun Embriyo
Yaşının Saptanması. Türk Doğa ve Fen Dergisi, 10 (2): 6-11.
Dagustu, N., Bayram, G., Sincik, M., Bayraktaroglu, M., 2012. The short breeding cycle protocol
effective on diverse genotypes of sunflower (Helianthus annuus L.), Turkish Journal of Field Crops, 17 (2):124-128.
Demir, İ. & Karaca, K. (2018). Kurak Koşullarda Farklı Azot ve Fosfor Dozlarının Aspirde
(Carthamus tinctorius L.) Verim ve Verim Öğelerine Etkisi. Turkish Journal of Agriculture-Food
Science and Technology, 6(8): 971- 976.
Eryılmaz, T., Cesur, C., Yeşilyurt, M. K. & Aydın, E. (2014). Aspir (Carthamus tinctorius L.), Remzibey-05 Tohum Yağı Metil Esteri: Potansiyel Dizel Motor Uygulamaları için Yakıt Özellikleri. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 1(1): 85– 90, 2014.
Esendal E (2001) Safflower production and research in Turkey. In: Bergman JW, Mündel HH
(eds) Proceedings of the Vth International Safflower Conference. Williston, North Dakota and Sidney, Montana, USA, pp 203–206
FAO. (2022). Crops And Livestock Products, Safflower Seed, Food and Agriculture Organization of the United Nations, www. faostatt.org (Access date: 12.05.2025).
Gamborg, O.L., Miller, R.A. and Ojima, K. (1968) Nutrient Requirements of Suspension Cultures of Soybean Root Cells. Experimental Cell Research, 50, 151-158.
http://dx.doi.org/10.1016/0014-4827(68)90403-5
Murashige, T. and Skoog, F. (1962) A Revised Medium for Rapid Growth and Bio Assays with Tobacco Tissue Cultures. Plant Physiology, 15, 473-497.
Nitsch, J.P. and Nitsch, C. (1969) Haploid Plants from Pollen Grains. Science, 163, 85- 87.
http://dx.doi.org/10.1126/science.163.3862.85
SAS Institute (2007) SAS User’s Guide in Statistics. 9th Edition, SAS Institute, Inc., Cary.
Serim, A, T., Asav, Ü. & Türkseven, S. (2015). Ankara İli Aspir (Carthamus tinctorius L.) Ekiliş Alanlarında Bulunan Yabancı Otların Tespiti, Turkish Journal of Weed Science, 18(1): 19-23, Bornova, İzmir.
Araştırma Makalesi
PDF Olarak Görüntüle
Anahtar KelimelerAspir, Embriyo Kültürü, Genotip, Besi Ortamı, (Carthamus tinctorius L.)